تيتربرتر - تيتر آخرين و جديدترين اخبار ايران و جهان : نقش و جايگاه زنان ايراني در بنگاه‌هاي اقتصادي خانوادگي
دوشنبه، 21 خرداد 1397 - 02:48 کد خبر:82496
در پژوهشي كه توسط محققان ايراني انجام شده است، نقش و جايگاه زنان ايراني در بنگاه‌هاي اقتصادي خانوادگي كوچك و متوسط مورد بررسي قرار گرفته است.


به گزارش تيتربرتر، بنگاه اقتصادي خانوادگي، نوعي فعاليت اقتصادي است كه در همه جوامع وجود دارد و هنوز هم يكي از نهادهاي اقتصادي اصلي در جوامع بشري به‌حساب مي­‌آيد. طبق تحقيقات انجام‌گرفته، كسب‌وكارهاي خانوادگي بين 65 تا 90 درصد كسب‌وكارهاي جهان را شكل مي‌­دهند. در بسياري از كشورهاي پيشرفته، معمولاً شركت­هاي خانوادگي، حدود نيمي از نيروي كار را در بخش خصوصي استخدام مي‌­كنند. اين آمار و ارقام از يك­سو نشان‌دهنده اهميت جايگاه بنگاه­‌هاي اقتصادي خانوادگي در اقتصاد همه كشورها و ازجمله ايران است و از سوي ديگر بيانگر نقش آن­ها در رشد و توسعه اقتصادي است.
زنان، به‌عنوان يكي از دو ستون اصلي خانواده، ازنظر تاريخي نقش پنهان مهمي در شركت­ها و بنگاه­‌هاي اقتصادي خانوادگي ايفا كرده‌­اند. جايگاه زنان در فعاليت­هاي اقتصادي خانوادگي تحت تأثير جايگاه خانوادگي آن‌هاست. بنگاه‌­هاي اقتصادي خانوادگي بيانگر شكلي از فعاليت‌­هاي اقتصادي است كه اعضاي يك خانواده در آن درگيرند. ازاين‌رو، ساختار و اصول حاكم بر خانواده به شكل­‌هاي مختلف در واحد اقتصادي اثر مي­‌گذارد. به همين دليل، نوع ديدگاه و نگرش به جايگاه زن در خانواده، تعيين كننده جايگاه او در بنگاه اقتصادي است.
 
در رابطه با اين موضوع، گروهي از پژوهشگران كشورمان سعي كرده‌اند در مطالعه‌اي پژوهشي، به بازسازي معنايي نقش و جايگاه زنان در بنگاه‌­هاي اقتصادي خانوادگي كوچك و متوسط بپردازند.
 
در اين تحقيق كه توسط محققان دانشگاه تبريز و دانشگاه خوارزمي انجام شده است، پاسخ به اين سؤالات مدنظر بوده است: اين‌كه از نگاه مديرعاملان كسب­‌وكارهاي خانوادگي، زنان خانواده چه نقشي در كسب‌وكار دارند و نقش آن‌ها چه تأثيري بر عملكرد بنگاه اقتصادي بر جاي مي‌­گذارد؟ ميزان و شيوه درگيري آن‌ها در فعاليت بنگاه به چه صورت است؟ و زنان در ارتباط بين كسب‌وكار، به منزله نظامي اقتصادي و خانواده، به منزله نهادي اجتماعي، چه نقشي دارند؟
 
در اين پژوهش كه از نوع اكتشافي بوده است، از مصاحبه نيمه ساخت‌يافته با تعدادي از مديرعاملان بنگاه‌هاي اقتصادي استفاده شده است و سپس داده‌هاي حاصله، با استفاده از روش‌ها و نرم‌افزارهاي آماري، تجزيه‌وتحليل شده‌اند.
 
در نتيجه اين بررسي‌ها مشخص شد كه نقش زنان تا حدود بسياري، از هنجارها، ارزش­‌ها و نگرش‌­هاي فرهنگي حاكم بر هم محيط خانواده و هم محيط كسب‌وكار متأثر است. بر اين اساس، نگرش و مديريت مردسالارانه به منزله مهم­ترين نظام ارزشي و فرهنگي حاكم بر خانواده نقش و جايگاه زنان در كسب­وكارهاي خانوادگي را تا حدود زيادي محدود مي‌­كند.
 
بنابراين بنيان­گذاران و مديرعاملان اين شركت­ها چه ازنظر مالكيت و چه در حوزه مديريت كسب­‌وكار براي زنان (به‌ويژه همسران) نقش و جايگاهي صوري و غير مهم قائل‌­اند! به همين دليل، مالكيت آن‌ها در كسب‌­وكار، محدود به تعداد معدودي سهام است كه بيشتر به منزله هديه به آن‌ها تعلق گرفته است.
 
همچنين، طبق اين نتايج، مي‌­توان نقش زنان در كسب‌­وكار را تا حدودي جدلي توصيف كرد. به همين دليل به‌نوعي با حضور دائمي آن‌ها در بنگاه اقتصادي مخالفت مي‌­شود. در مواردي نيز كه زنان به‌ويژه دختران و عروس‌­هاي خانواده در بنگاه اقتصادي حضور دارند، به­‌ندرت از حالت كارمندي خارج شده و به سمت­‌هاي مديريتي، به‌ويژه مديرعاملي بنگاه، ارتقاء پيدا مي‌­كنند.
 
ستار محمدي تلوار، محقق جامعه‌شناسي اقتصادي و توسعه دانشگاه تبريز و ساير محققان مشاركت‌كننده در اين پژوهش اعتقاد دارند: «عدم تمايل به حضور زنان در كسب‌­وكار يا نقش صوري و غير مهم آن‌ها، هم ناشي از يك­سري كليشه‌سازي‌هاي جنسيتي مانند احساسي و محافظه‌كار دانستن آن‌هاست و هم تا حدودي براي جلوگيري از بروز حساسيت‌­هاي آن‌ها به حضور زنان غير فاميل و تأثيرات منفي آن بر كسب‌­وكار است».
 
به گفته اين محققان، «حضور و ايفاي نقش زنان در كسب‌وكارهاي خانوادگي، چالش‌هايي در پي دارد. اين چالش­‌ها عبارت­ند از روابط رقابتي/حسادتي و بي‌اعتمادي فاميلي. چالش‌­هاي مورد اشاره، خود ناشي از رخ دادن نوعي درجه‌بندي فاميلي هستند كه آن نيز از بستر فرهنگي كل جامعه متأثر است. درواقع، درجه‌بندي فاميلي يكي از ويژگي­‌هاي اصلي ساختار حاكم بر روابط خانوادگي و فاميلي است».
 
آن‌ها مي‌افزايند: «تقسيم فاميل به درجه يك، دو و غيره، نوع و ميزان روابط خويشاوندي را تا حدود زيادي تعيين مي­‌كند. در اين ميان، زنان گرايش بيشتري به حفظ و تقويت روابط خود درون خانواده هسته‌­اي دارند. اين گرايش بر كم و كيف روابط فاميلي تأثير منفي دارد و باعث نوعي بي‌­اعتمادي فاميلي مي­شود. اين چالش‌­ها پيامدهايي براي خانواده و بنگاه اقتصادي در پي دارند. گاهي باعث مي‌­شوند تا روابط رو به سردي برود و حتي در مواردي به فروپاشي خانواده منجر شود. همچنين بازتاب ضعيف روابط فاميلي در فضاي كسب‌وكار نيز ديده مي‌­شود. به‌طوري‌كه مي‌­تواند به فروپاشي كسب‌وكار منجر شود».
 
درواقع، همان‌طور كه يافته‌­هاي اين پژوهش نيز نشان داده است، سرنوشت اكثر كسب‌وكارهاي خانوادگي در نتيجه چالش‌­ها و مشكلات مذكور به فروپاشي مي‌­انجامد. بنابراين، الزامات اجتماعي و فرهنگي بيرون از فضاي كسب‌وكار هم در عملكرد و هم در تداوم نسلي بنگاه اقتصادي خانوادگي بسيار تأثيرگذار است.
 
محمدي تلوار و همكارانش معتقدند: «اگر كسب‌وكارهاي خانوادگي بخواهند عملكرد موفقي داشته باشند و حتي از خلال نسل­‌ها تداوم پيدا كنند، بايد با پيروي از اصول سازماني، حاكميت فردگرايي در فضاي كسب‌وكار، شفافيت در شراكت و مواردي ازاين‌دست تلاش كنند تا به‌نوعي تفكيك فضايي بين خانواده و كسب‌وكار دست پيدا كنند. بدون شك، در چنين فضايي، زنان هم در خانه و هم در كسب‌وكار عملكرد بهتري خواهند داشت، زيرا حرفه‌­اي شدن به معناي حاكميت شايسته‌سالاري نيز است و آن‌ها مي‌توانند تا جايي كه به نقش خانوادگي‌شان لطمه‌اي وارد نشود، در كسب‌وكار نيز مشاركت داشته باشند. همچنين، شايسته‌سالاري زمينه‌هاي بروز اختلافات كاري را كه به­ ناچار به درون خانواده‌ها نيز كشيده مي­‌شود، تضعيف مي­‌كند و از تنش‌­هاي كاري و خانوادگي جلوگيري مي‌­كند».
 
اين يافته‌هاي جالب‌توجه كه مي‌توانند به كاهش نگرش و مديريت مردسالارانه و افزايش گستره نقش و جايگاه زنان در كسب‌وكارهاي خانوادگي و همچنين آگاهي از چالش‌هاي حضور زنان در بنگاه‌­هاي اقتصادي خانوادگي و تلاش براي كاهش آن‌ها كمك كنند، در قالب مقاله‌اي علمي پژوهشي در نشريه «زن در توسعه و سياست» منتشر شده‌اند.
 
نشريه «زن در توسعه و سياست» كه توسط مركز مطالعات و تحقيقات زنان دانشگاه تهران به‌صورت فصل‌نامه منتشر مي‌شود، اولين نشريه دانشگاهي درباره مسائل زنان است كه به طرح مباحث اجتماعي، رفتاري، اقتصادي و سياسي مربوط به زنان ايران مي‌پردازد.